Een MRI-verslag vermeldt een Fazekas-score van 2, en de eerste reactie is vaak bezorgdheid. Deze graad wijst op matige afwijkingen in de witte stof van de hersenen, zichtbaar als hyperintensiteiten op de beelden. Op zichzelf is het geen diagnose van een ziekte, maar een aanwijzing die pas betekenis krijgt wanneer ze wordt beoordeeld in de klinische context van de betreffende persoon.
Fazekas 2 en prognose: waarom de MRI-score niet alles zegt
Vaak denken mensen dat een getal op een MRI-verslag voldoende is om het verloop van de gezondheid te voorspellen. De Fazekas-score is echter een visuele beoordeling, geen instrument om een individuele prognose te bepalen. De score deelt de ernst van de hyperintensiteiten in de witte stof in drie graden in, van licht tot uitgebreid.
Een Fazekas-score van 2 wijst op afwijkingen die beginnen samen te vloeien, maar de gevolgen ervan verschillen sterk van persoon tot persoon. Twee patiënten met dezelfde score kunnen een heel verschillend beeld vertonen: de een heeft geen merkbare symptomen, terwijl de ander moeite heeft met concentreren of lopen.
De expertconsensus over toevallig ontdekte hyperintensiteiten raadt dan ook af om op basis van alleen de score een prognose af te leiden. In plaats daarvan wordt het volledige dossier beoordeeld: aanwezige symptomen, andere zichtbare afwijkingen op de MRI en vasculaire voorgeschiedenis. Deze brede beoordeling helpt om de levensverwachting bij Fazekas 2 te begrijpen en de behandeling af te stemmen.
Hoge bloeddruk en vasculaire risicofactoren: de belangrijkste aangrijpingspunten bij leukoaraiose
Van alle factoren die het verloop van afwijkingen in de witte stof beïnvloeden, staat hoge bloeddruk bovenaan. Op de lange termijn verzwakt deze de kleine hersenslagaders, waardoor hyperintensiteiten kunnen ontstaan en zich uitbreiden.
Dit wordt cerebrale kleinevatenziekte genoemd. Een hoge bloeddruk beschadigt geleidelijk de wanden van deze bloedvaten, waardoor de toevoer van zuurstof en voedingsstoffen naar de dieper gelegen hersengebieden afneemt. Dit is een langzaam proces dat vaak jarenlang ongemerkt blijft.
Andere vasculaire risicofactoren om in de gaten te houden
Hoge bloeddruk is niet de enige factor. Andere factoren vergroten het risico dat de afwijkingen zich uitbreiden:
- Diabetes, die de microcirculatie in de hersenen aantast via mechanismen die vergelijkbaar zijn met die bij diabetische retinopathie of nefropathie
- Roken, dat de veroudering van de vaatwanden versnelt en chronische vaatontsteking bevordert
- Een hoog cholesterolgehalte, dat bijdraagt aan atherosclerose van middelgrote en kleine slagaders
- Boezemfibrilleren of andere hartritmestoornissen, die de doorbloeding van de hersenen kunnen verstoren
Het beheersen van deze risicofactoren laat bestaande afwijkingen niet verdwijnen. Reeds aanwezige hyperintensiteiten nemen doorgaans niet af. Het doel is om de progressie naar een ernstigere graad af te remmen en het functioneren zo goed mogelijk te behouden.
Dagelijkse symptomen bij Fazekas 2: meer dan alleen geheugenproblemen
Bij hersenafwijkingen denken mensen meteen aan geheugenproblemen. De moeilijkheden die met Fazekas 2 samenhangen, kunnen ook andere gebieden betreffen, al heeft niet iedereen met deze score noodzakelijkerwijs symptomen.
De executieve functies worden vaak als eerste getroffen: een complexe taak plannen, van de ene activiteit naar de andere overschakelen of de aandacht vasthouden tijdens een lang gesprek. Het gaat niet om opvallende vergeetachtigheid, maar om een tragere informatieverwerking die vooral merkbaar is in veeleisende situaties.
Lopen en evenwicht: een onderschat signaal
Onderzoek brengt afwijkingen in de witte stof in verband met veranderingen in het looppatroon. Bij groepen patiënten wordt een langzamer tempo, kortere passen en een grotere variatie in het ritme waargenomen. Dit komt niet bij iedereen voor, maar is wel een reden om het lopen tijdens neurologische controles te beoordelen.
Een val bij een oudere met Fazekas 2 is niet altijd het gevolg van onhandigheid. Het beoordelen van het looppatroon en het evenwicht hoort bij een passende opvolging, net als cognitieve tests. Door veranderingen in het lopen aan de arts te melden, kan de behandeling worden aangepast, bijvoorbeeld door doorverwijzing naar een fysiotherapeut of herbeoordeling van bepaalde behandelingen.
Leefstijl en Fazekas 2: wat de progressie daadwerkelijk afremt
De afwijkingen kunnen niet ongedaan worden gemaakt, maar er kan wel iets worden gedaan aan de vasculaire factoren die eraan bijdragen. Regelmatige lichaamsbeweging is de best onderbouwde beïnvloedbare factor. Dertig minuten per dag wandelen, zwemmen of fietsen: het soort beweging is minder belangrijk dan de regelmaat.
Voeding speelt een aanvullende rol. Mediterrane voedingspatronen, rijk aan fruit, groenten, vis en olijfolie, worden in onderzoek in verband gebracht met een gunstiger algemeen vaatprofiel. Dit is geen behandeling voor de afwijkingen zelf, maar beschermt het vaatstelsel dat de hersenen van bloed voorziet.
Ook de sociale omgeving speelt een rol
Sociaal isolement en depressie verergeren de functionele gevolgen van afwijkingen in de witte stof. Iemand met sociale contacten en voldoende intellectuele en sociale stimulatie kan de gevolgen van Fazekas 2 beter opvangen dan iemand die geïsoleerd is en dezelfde MRI-score heeft.
Sociale contacten onderhouden en activiteiten blijven doen die het denkvermogen stimuleren (lezen, gezelschapsspellen, vrijwilligerswerk) is meer dan een algemeen welzijnsadvies. Het is een erkende factor voor cognitieve reserve: het vermogen van de hersenen om ondanks anatomische afwijkingen goed te blijven functioneren.
Toevallige ontdekking van Fazekas 2: wat nu?
Veel Fazekas-scores van 2 worden bij toeval ontdekt, tijdens een MRI die om een andere reden is gemaakt (migraine, duizeligheid of onderzoek na een trauma). Dat is geen reden tot paniek, maar vraagt wel om een gestructureerde aanpak.
De in de literatuur beschreven consensus adviseert om samen met een zorgverlener de vasculaire risicofactoren in kaart te brengen. Een toevallige ontdekking is geen reden om automatisch met een trombocytenaggregatieremmer, zoals aspirine, te beginnen. De prioriteit ligt bij het onder controle houden van de bloeddruk, het behandelen van eventuele diabetes en zo nodig stoppen met roken.
Er kan worden voorgesteld om na verloop van tijd opnieuw een MRI te maken om te zien of de afwijkingen stabiel blijven of zich uitbreiden. Hoe vaak dit gebeurt, hangt af van de klinische situatie. Als de risicofactoren goed onder controle zijn en er geen nieuwe symptomen optreden, blijven de afwijkingen vaak stabiel. Dit leidt niet noodzakelijkerwijs tot een kortere levensverwachting.
